Nepali Language (Nepal)English (United Kingdom)

Ayurveda Blog

A short description about your blog
Apr 24

The ‘Ayurveda industry’ in Nepal

Posted by: nirmalgyanwali in Ayurveda | Comment (0)
Tagged in: Untagged 

Nepal has a glorious history of Ayurveda, and it is generally believed that most of the original understandings of the centuries-old healing process have come from the Himalayan nation.

It is endowed with rich medicinal plants; reports claim that about 1,700 plants with magical therapeutic value are found in Nepal. For decades, tourism boom in the picturesque Himalayan nation has also encouraged the growth of various services of Ayurvedic healthcare to the tourists.

In fact, like the herbal medicines, Ayurvedic massage is also miraculous, and serves the purpose of detoxification and rejuvenation of the human body.

Like Thailand, Nepal, too, over the years, learnt the art of blending the great tradition of Ayurveda with smart promotion, too earned the distinction of a massage destination for the western tourists.

Unfortunately, under the swathe of “great Ayurvedic tradition”, a section of devious businessmen in downtown Kathmandu, are now all out to make quick cash by selling sex.

The tourist district of Thamel has now emerged as the nerve-centre of a lot of sleazy massage parlours, which openly vend flesh trade. The clients in the parlours are mostly budget tourists and local youths as sexual services are offered at cheap rate.

“This is shameful,” Karma Sherpa, a tour-operator in Kathmandu said, adding that the massage parlours are earning bad name to Thamel’s vibrant tourism industry.

Illiterate and young rural girls, generally within the age of 16 to 20, are roped in for the ‘sexual massage’. Most of them are not trained as masseurs and are forced to work for their survival.

Surprisingly, the government as well as NGOs have been turning a blind eye to the problem. Some NGOs distribute free condoms in the massage parlours to prevent the spread of HIV.

Even the Family Health International has conducted surveys and studies on the massage parlours in Kathmandu, and has submitted its reports to the Nepal government.

Entrepreneurs in Thamel allege that the massage parlours do roaring business in the tourist district as the administration is weak. “It is shameful for us that we are forced to tolerate these sleazy massage parlours and dance bars in a country, which is the birth place of Lord Buddha and Sita,” Ajay Shah, a pashmina trader.  

Shah demanded that the government should immediately raid the massage parlours and arrest the owners as they have been exploiting the young and illiterate girls. “The government should also try to rehabilitate the poor girls with different forms of vocational training,” he said.


Source: Hindustan Times

Apr 24

Interview with Ayurvedic Physician Dr. Sarita Shrestha

Posted by: nirmalgyanwali in Ayurveda | Comment (0)
Tagged in: Untagged 

Dr. Sarita Shrestha is a classically trained ayurvedic physician from Nepal. She has more than 20 years of clinical experience in hospital, clinics and rural health camps. Specializing in women’s health, Dr. Shrestha has conducted trainings worldwide in ayurvedic medicine and yoga therapy. She has been teaching in the U.S. for eight years and is currently the only female ayurvedic OB/GYN who conducts trainings in this country. She was a speaker at the recent NAMA (National Ayurvedic Medical Association) conference held in Chicago.

MR: What is ayurveda?
SS: Ayurveda is a science with a goal of promoting individual health and maintaining health. It’s largely based on lifestyle, which includes diet, sleep, bowel movements, day-to-day life activities, emotions, spiritual practices and the way one deals with the energy of spirit, which people are not aware of at times. Lifestyle also includes behavior, such as how we treat others and how we behave toward people when others are around. Equally important in ayurveda when considering the individual are the environment, society, family and communication.

In ayurveda, we consider each person to have four components: a body, mind, senses and motor organs. Ayurveda sees a strong relationship between the mind and body. When the mind is not balanced, the physical body becomes mechanical, and a person begins to have problems. Spirit is the initial energy to maintain the function and work of the mind. Spirit, mind and body are like a computer. The switch is the spirit, the monitor is our mind and the hard drive is our physical body. Without spirit, the mind doesn’t work.

MR: How do yoga and ayurveda work together toward healing?

SS: Yoga and ayurveda are sister sciences. Between them, the mind and body are kept in balance. All eight limbs of yoga are connected to ayurveda. The first two limbs of yoga, yama and niyama, relate to daily observations and practices such as tapas (austerities), santosha (contentment) and ahimsa (causing no harm to ourselves and others). Likewise, in ayurveda, our attitudes and behavior can help restore our immune system through positive thinking, engaging in behavior that does not suppress the emotions and treating others with compassion and love. Our behavior becomes our tonic.

Type 2 diabetes and thyroid conditions can be balanced by yoga in ayurveda. In the U.S., diabetes is the fifth leading cause of death. By doing just one hour of daily exercise, some people with type 2 diabetes who require daily insulin injections or oral antidiabetic medications can reduce their dosage. And practicing 10 minutes of savasana (corpse pose) lowers blood pressure and gives the equivalent of one hour of relaxation.

Healing treatments should be holistic. None of the therapies are complete by themselves. However, too many therapies can cause more conflict and separation. It is best for doctors to work together. If surgery is required, we turn to modern medicine, which does research as well. If a person has a chronic condition like cancer, after treatment we can support the patient with ayurveda. Ayurveda can also be used for conditions such as arthritis. If there’s an energy blockage or a muscular disease, patients can turn to acupuncture. Or they can use ayurveda to regain their muscle strength.

In India and Nepal, doctors see people for five minutes or for 15 minutes, but here in the U.S., even a one-hour appointment is not enough. People have faith in the healer in India and Nepal. Here, there is more of a calculation of how much you pay and what you get for it.

In the U.S., emotions are not expressed, but are suppressed. When I see people, they cry. They are not able to cry in their daily lives, so they cry when they are with me. There is no one to listen; this is everyone’s main complaint. You go home and there is no one to listen to you. There is very little in terms of a support system. Humans are social animals, but they feel alone. Everyone has so much work, and they are rushing all the time. No one has time, though all the comforts are here. We don’t have all these comforts in India. Here, people are more often sick due to their mind rather than their physical body. At Mt. Madonna [a yoga conference and retreat center in Watsonville, California], I suggested that we have a class just for crying or listening.

MR: How can people incorporate ayurveda into their lives?
SS: They can start by living a simple life and eating food that is good for their individual ayurvedic body type. Don’t go to extremes in anything. In the U.S., we sometimes go to extremes with diet, whether it is solely juicing or macrobiotics. Food is bad if it is taken in the wrong way. People should drink milk if they are not lactose intolerant. Milk is the ideal food. Cooked foods are better than raw food. Salad should be eaten early in the day so it will have plenty of time to digest before bedtime. People should go to bed early and get regular exercise. Choose the right path, and do everything in moderation. The three main pillars [of ayurveda] are food, sleep and leading a simple life.

People need to think about what their body is telling them, rather than relying on information that is found on TV or in newspapers, brochures or magazines. We have to listen to our bodies as to whether food is appealing and whether it’s necessary.

MR: Why did you decide to become an ayurvedic doctor?

SS: I was guided. I never thought that I was going to be an ayurvedic doctor. I was more interested in music. Before I left for music school, I changed my mind and applied to an ayurvedic college in Nepal.

When I got there, the principal said that females don’t study this stuff; it’s very hard, very tough. You have to study math, science and Sanskrit. He said that ayurveda was a tougher subject [than those], so I had better quit now. . . . I felt that I was underestimated by virtue of being a female. It felt like a challenge, so I took it. I never looked back.

There was a choice to go into ayurveda or modern medicine. I went three years for a certificate in Ayurveda, Modern Medicine and Surgery and was first in my class. I was awarded a scholarship to study at a school near Delhi, where I got my BAMS (Bachelor’s of Ayurvedic Medicine and Surgery) after five and a half years of study. Then I worked in Nepal for three years. Afterward, I got a chance to get my MD degree at Benares Hindu University, which was the first classical college of ayurveda. I specialized in Obstetrics and Gynecology (OB/GYN), which was a three-year program.

MR: What do you see as the future for ayurvedic medicine in the US?

SS: If pursued properly, then it’s very bright. It is time to be alert.

Panchakarma [a cleansing and rejuvenating process] is becoming very popular these days, but how many places are providing real panchakarma? There are a lot of spas out there that claim to be offering panchakarma.

When it comes to ayurvedic herbs, some practitioners know about some herbs, and they make formulas based on this knowledge. Yet, there has not been a deeper study. Every ayurvedic herb has specific qualities, a taste, after-taste and post-digestive effect. Many don’t know what an herb looks like or tastes like.

It is good to have detailed knowledge to help people and to educate people. There are people writing books without sufficient training. Do people have enough in-depth knowledge to write a book?

Everybody is becoming an ayurvedic practitioner nowadays. However, the public may not know who is authentic. Some clinicians have taken a week’s worth of training and don’t have sufficient knowledge. Others have only completed a correspondence course without any clinical training. How will they know disease patterns? For some, ayurveda is all about business.

Quality in education is a must, and only then can ayurveda go a long way. Now people want to learn, but they need to get real knowledge, not just be given a certificate. This is a lifesaving program. NAMA can help with setting standards.


Dr. Shrestha is the director of Devi Ma Ayurvedic Hospital in Nepal, which focuses on community outreach, provides scholarships for education and grows many of its medicinal herbs. Further information on Dr. Shrestha, including her teaching and consultation schedule, can be found at www.saritashrestha.org. To support her hospital, donations may be made through the U.S. non-profit organization The Growing Edge, www.growingedge.org.

Madhavi Rathod is a graduate and former staff member of the Ayurvedic Institute in New Mexico. She has also attended the Wise Earth School of Ayurveda in North Carolina. She is an ayurvedic counselor, Vedic astrologer and Reiki master/teacher and has an MBA degree. Madhavi has directed a nonprofit organization in rural India and has worked as a university professor and an investment advisor. She assists people in achieving optimal physical, emotional and financial well-being through a holistic plan designed to meet their individual circumstances. She can be reached through her Web site, www.vedichealing.com.


Interview by: Madhavi Rathod
Source: Yogachicago.com

Apr 20

जुसको जञ्जाल

Posted by: nirmalgyanwali in Ayurveda | Comment (0)
Tagged in: Untagged 
घ्यू कुमारीको जुस खाए उच्च रक्तचापसहितका मुटुसँग सम्बन्धित समस्या मधुमेह,
 पायल्स, बाथ, युरकिएसिडलगायतका जोर्नीसँग सम्बन्धित रोग निको हुन्छ भन्ने विज्ञापनबाट काठमाडौँ-३४, जागृतिनगर निवासी धनबहादुर केसी प्रभावित भए । मधुमेह रोगले आक्रान्त केसी टेलिभिजनमा उक्त विज्ञापन हेरेको भोलिपल्टै उक्त घ्यूकुमारीको जुस बिक्री गर्ने सिनामङ्गलस्िथत रोबियस इन्टरनेस्ानल प्रालिको कार्यालयमा पुगे । त्यहाँ कार्यरत कर्मचारी मन्दिरा शर्माले घ्यूकुमारीको जुस खाए मधुमेह नियन्त्रणमा आउने बताएपछि करबि छ हजार रुपियाँमा तीन बोतल एलोभेरा भनिने उक्त जुस किनेर खान सुरु गरे । रोग नियन्त्रणमा आउनु त कता हो कता, १ सय ३४ बाट मधुमेहको मात्रा बढेर ३ सय ५८ पो पुग्यो । केसी भन्छन्, "दुई लिटर जुस खाँदा उल्टै कम्ाजोरी महसुस भयो । खुट्टा गल्ने, खोकी लाग्ने, आँखाको ज्योति कमजोर हुँदै ज्वरो आउन थाल्यो । त्यसपछि एक महिना ओछ्यान परेँ ।" जुस खान छाडेको एक महिनापछि उनको मधुमेहको मात्रा घटेर फेर ि१ सय ५० को हाराहारीमा आइपुग्यो ।
त्यसपछि लौरो टेकेर हिँड्न सक्ने भएका केसीले गलत विज्ञापन दिएर ठगी गरेको आरोप लगाउँदै क्षतिपूर्ति र रोबियस इन्टरनेस्ानललाई कारबाहीको माग गर्दै औषधि व्यवस्था विभागमा उजुरी दिए । उक्त एलोभेरा जुस औषधि व्यवस्था विभागमा दर्ता नभएको पाइएपछि विभागले जुस निर्यात गर्ने रोबियस इन्टरनेस्ानलका सञ्चालकसँग बयान लिए । विभागका अधिकृत नवीनकुमार श्रेष्ठका अनुसार बयानका क्रममा रोबियसका सञ्चालकले उक्त जुस खाद्यान्नका रूपमा नेपाल भित्रिएको जिकिर गरेका थिए । जुस आयात गर्दा गुणस्तर परीक्षण नभएको पाइएपछि अक्टोबर १ देखि विभागले विज्ञापनमा बन्देज लगाउँदै उक्त मुद्दा खाद्य तथा गुणस्तर नियन्त्रण विभागमा पठाएको थियो । खाद्यान्न्ाका रूपमा विदेशबाट ल्याइने खाद्य सामग्रीसमेत दर्ता र गुणस्तर प्रमाणित गरेर ल्याउनुपर्नेमा उक्त जुस खाद्य तथा गुणस्तर नियन्त्रण विभागमा समेत दर्ता छैन ।
केसी मात्र होइन, विभिन्न रोग निको हुन्छ भनेर महँगो मूल्य तिरेर जुस खानेहरू रोग निको नभएपछि पछुतो गर्न थालेका छन् । नेपाल पत्रकार महासङ्घको केन्द्रीय कार्यालयमा कार्यरत शेषनाथ खतिवडा भन्छन्, "ग्यास्िट्रक निको हुन्छ भनेर चार बोतल जुस खाएँ तर रोग बीसको उन्नाइस पनि भएन ।" उता मीनभवनकी निमिता केसीलाई पनि त्यस्तै समस्या पर्‍यो । टाउको दुख्ने समस्याबाट मुक्ति पाइएला भनेर एलोभेराको दुई लिटर जुस खाए पनि उल्टो असर गरेको निमिताको गुनासो छ । 
रोबियसका अध्यक्ष सन्तोष तामाङ भने घ्यूकुमारीको जुस नै खाएर केसीको मधुमेह बढेको भन्ने प्रमाण नभएको दाबी गर्छन् । भन्छन्, "हालसम्म ४० हजार नेपालीले सेवन गरे पनि कतैबाट गुनासो आएको छैन ।

औषधि व्यवस्था विभागको आग्रहमा विज्ञापन भने रोकिएको उनको भनाइ छ । उद्योग वाणिज्य विभाग र आन्तरकि राजस्व कार्यालयमा दर्ता भएको रोबियस इन्टरनेस्ानलले स्वदेश र विदेशमा उत्पादित सामान खरदि-बिक्री गर्न सक्ने उल्लेख छ । तीन वर्षमा रोबियसले ७०-८० हजार लिटर जुस बिक्री गरेर १ करोड ५० लाख रुपियाँभन्दा बढी राजस्व तिरसिकेको अध्यक्ष तामाङको दाबी छ ।
औषधि नै हो भनेर आफूहरूले जुस नबेचेको दाबी अध्यक्ष तामाङले गरे पनि रोबियसले विभिन्न सञ्चारमाध्यममार्फत प्रसारति तथा प्रकाशित गरेको विज्ञापनमा घ्यूकुमारीको जुस -एलोभेरा जुस) खाँदा ग्यास्िट्रक, अल्सर, एसिडिटी, कब्जियतलगायतका पेटसँग सम्बन्धित सम्पूर्ण समस्या समाधान हुने उल्लेख छ । उक्त जुस सेवन गर्दा महिनावारी, पाठेघरलगायतका महिलाहरूको समस्या, किड्नी, लिभर, पत्थरी, रक्तअल्पता, बोनम्यारो साथै नसाको समस्या, मोटोपन र यौन दुर्बलता हटाउने मात्र होइन, बच्चाको उचाइ र स्मरणशक्ति बढाउने दाबी गर्दै विज्ञापन गरएिको छ । अमेरकिाको टेक्सासमा उत्पादित र भारतमा प्याकिङ् गरएिको घ्यूकुमारीको जुस औषधि सेवन गररिाखेका बिरामी र स्वस्थ जीवन चाहने जोसुकैले पनि खान सकिने रोबियस इन्टरनेसनलद्वारा प्रकाशित विज्ञापनमा उल्लेख छ ।
खाद्य तथा गुणस्तर नियन्त्रण विभागका प्रवक्ता चन्द्र सुब्बा कानुनको अभावले त्यो औषधि हो कि खाद्यान्न भन्ने अन्योल भएको बताउँछन् । भन्छन्, "सर्वसाधारणलाई झुक्याउने खालको भएकाले विज्ञापन प्रकाशन/प्रसारणमा रोक लगाइएको हो ।" औषधि व्यवस्था विभाग, खाद्य तथा गुणस्तर नियन्त्रण विभाग र आयुर्वेदिक औषधालयको समन्वयमा जुस सम्बन्धमा अध्ययन गर्ने कार्य भइरहेको सुब्बाको भनाइ छ । रोबियसका अध्यक्ष तामाङले आफूले आयात गरेको उक्त जुस 'फुड सप्लिमेन्ट्री'मा पर्ने बयान दिए पनि हालसम्म त्यसलाई पुष्टि गर्ने कागजात ल्याउन नसकेको विभागले जनाएको छ । घ्यूकुमारी जुसले रोग निको हुने विज्ञापनतर्फ सङ्केत गर्दै धुलिखेल अस्पतालका चिकित्सक सुमनराज ताम्राकार केही रोगलाई फाइदा पुर्‍याए पनि त्यसले बढीजसो रोग निको पार्न नसक्ने बताउँछन् । भन्छन्, "अलि बढाइचढाइ विज्ञापन गरएिको छ ।"
केसीले जुस सेवन गरेर बिरामी परेको उजुरी गरेको दुई महिना बितिसक्दा पनि विभागले जुसको गुणस्तर परीक्षण गराएको छैन । जनस्वास्थ्यजस्तो संवेदनशील विषयमा परेको उजुरीमाथि कारबाही हुनु त परै जाओस्, त्यसको गुणस्तर परीक्षणसमेत हुन नसक्नु सरकारको लाचारीपन भएको बताउँछन्, उपभोक्ता जनहित संरक्षण मञ्चका सचिव नेत्र धिताल । भन्छन्, "यदि गलत विज्ञापन दिएर ठगी गर्ने प्रयास भएको हो भने सरकारले सम्बन्धित मुख्य बिक्रेताउपर कानुनी कारबाही गर्नैपर्छ ।

पेशल आचार्य

source: www.ekatnipur.com

Apr 20

सहरी किशोर-किशोरीहरुमा यार्चागुम्बाको कौतूहल

Posted by: nirmalgyanwali in Ayurveda | Comment (0)
Tagged in: Untagged 

दरबारमार्गका केबी तामाङ, २६, ले चार महिनाअघि चाखे यार्चागुम्बा । आफ्ना घनिष्ट साथीसँगै बसेर वर्षौंदेखिको उत्सुकता मेटे उनले । खासै नया“ अनुभव भएन । तर, उनका साथीचाहि“ बिरामी परे । भन्छन्, "उसलाई त नर्भिक अस्पताल नै भर्ना गर्नुपर्‍यो ।"
सा“झ छिप्पिन लाग्दा दुइ भाइ मात्रै बसेर का“चै -प्रशोधन नगरिएको) यार्चाको स्वाद लिएको केबी सम्झन्छन् । उनी अनुभव गर्न खोज्दै थिए भने साथीचाहि“ सम्भावित नतिजाले उत्तेजित बन्दै थिए । उत्सुकता मेटिएपछि साथीलाई छोडेर केबी घर फर्किए । तर, राती नै उनलाई अस्पतालबाट खबर आयो । भन्छन्, "साथीको मुटुको धड्कन अचाक्ली बढेछ ।" उनलाई चाहि“ सुपारी खाएजति पनि भएन रे!
नया“ पुस्ताका युवकयुवतीहरू यार्चाको कुरा गर्न लाज मान्छन् । यौनशक्तिवर्द्धक टनिकका रूपमा हिमाली जडीबुटी यार्चागुम्बाको चर्चा अकासिएकाले नै उनीहरू खुल्न नसकेका हुन सक्छन् । सायद केबी तामाङलाई यही कुराले यार्चातिर तानेको थियो ।
शक्तिवर्द्धक भिटामिन पाउने उपाय धेरै छन् । आयुर्वेदिक, होमियोपेथिक, एलोपेथिक र प्राकृतिक उपचार विधिहरू पनि छ्यापछ्याप्ती छन् । तर, आजसम्म यौनशक्ति बढाउनका लागि कुनै पनि भिटामिन र्सवमान्य हुन सकेको छैन । र्सवसाधारणको पहु“चमा नभए पनि यार्चाको सकारात्मक प्रचार-प्रसारले यसप्रति सबैको ध्यानाकर्षा भएको छ । यार्चागुम्बा चियाको बिक्री यसको गतिलो प्रमाण हो ।
यस वर्षबहुमूल्य जडीबुटी यार्चागुम्बा टिप्न गएका दुइ जनाको प्राण गयो । जुम्ला तातोपानीका मनजिते कामी, २५, र रुकुम गोताम-६ का हिरे थापा, १५, दुवै चिसो र लेक लागेर मरे । डोल्पाका विद्यालयहरू यार्चा टिप्ने सिजन भएकाले बन्द छन् । कुनै गैरसरकारी संस्थाले टिप्ने ठाउ“मा नै घुम्ती विद्यालय चलाएको छ ।
राजधानीमा स्नातक तहमा अध्ययनरत गौरव ढकाल, १९, यार्चागुम्बा टिप्न जा“दा गाउ“ रित्तिएको र सयौ“ विद्यालय बन्द भएको समाचार पढ्दा अचम्मित हुन्छन् । बरु उनलाई यार्चाको खास कामचाहि“ थाहा छैन । उनले पनि यो यौनशक्तिवर्द्धक टनिकभन्दा बढी बुझ्न बा“की रहेछ । भन्छन्, "हिमालमा तीन सय रुपिया“जति र काठमाडौ“मा प्रतिगोटा चार सय रुपिया“जति पर्छ क्यारे †" किलोको आठदेखि १२ लाख रुपिया“ पर्ने भर्खरै थाहा पाएका छन् गौरवले ।
बहुमूल्य यार्चागुम्बाका बारेमा सुन्दासुन्दा कुमारीपाटी ललितपुरका मनिष तोदी, २०, को मनमा पनि छुट्टै किसिमको कौतूहल जन्मिएको छ । उनी पत्रिकामा खोजी खोजी पढ्छन् यार्चा । तर, इन्टेरियर डेकोरेसनको पसल सञ्चालन गरेर बसेका मनिषले अहिलेसम्म यार्चा देखेका छैनन् । भन्छन्, "टेलिभिजन र पत्रपत्रिकामा मात्र देखेको छु ।" विश्व आदर्श उच्च माविमा कक्षा ११ मा पढ्दै गरेकी दीपा बस्नेत, १७, ले पनि यार्चागुम्बा देखेकी छैनन् । त्यसो त उनले यसबारेमा सुन्न थालेको पनि भर्खरै हो । उनले जति जानेकी छन्, त्यो टेलिभिजन र साथीभाइस“गको कुराकानीबाट मात्र हो ।
सञ्चारमाध्यमले यार्चागुम्बालाई भिटामिनका रूपमा बुझाएका छन् । जुन भिटामिनले शरीरका हरेक अङ्गमा जोस र शक्ति दिन्छ । दीपाले बुझेको यार्चा यत्ति नै हो । भन्छिन्, "मल्टीभिटामिन भएका कारण यसको माग र चर्चा भएको होला ।" तर, यो भिटामिनको माग कहा“ होला - दीपालाई जानकारी छैन । भन्छिन्, "नेपालीहरूले यति मह“गो कुरो पक्कै खान सक्दैनन्, त्यसैले पठाउने त विदेशमै होला ।"
१२ कक्षा सकेका शिव ओझा, १९, लाई अझ जवाफ फेला पारेका छन् । भन्छन्, "यसपटक त धेरैजसो चीन गइरहेको छ ।" उनको भनँइमा यसै वर्षहुने ओलम्पिक खेलमा प्रथम हुने तयारीमा छ आयोजक राष्ट्र चीन । त्यसैले ऊ खेलाडीलाई सबै हिसाबले दक्ष बनाउन चाहन्छ । यस्तो जानकारी कमै तन्नेरीलाई थाहा छ ।
कुराकानीका क्रममा भेटिएका ११ जनामध्ये आधाले वनस्पति तथा केहीले जीवका रूपमा परिभाषित गरे । त्यसैगरी केहीले चाहि“ वनस्पति तथा जीव दुवैको 'फ्युजन' रहेको बताए । वैज्ञानिकहरू पछिल्लो परिभाषामा सहमत छन् । भक्तपुरका भास्कर उप्रेती, १८, को विचारमा पनि यार्चागुम्बा जीव र वनस्पतिकै मिलन हो ।
यार्चागुम्बाबारे युवाहरूले धेरथोर जानकारी राखेका छन् । तर, उनीहरूले यसलाई सामान्य औषधि वा भिटामिनका रूपमा मात्रै चाहि“ लिएका छैनन् । कतिपयले यार्चागुम्बा चिया चाखेका छन् । १२ कक्षाको अध्ययन सकेर सीए पढ्ने निहु“मा विदेशिन लागेका भास्कर भन्छन्, "चिया पनि केटाहरूले लुकीचोरी मात्रै चाखेका छन् । किनभने, थाहा पाउनेले गलत अर्थमा बुझ्छन् ।"

दिवस गुरागाईं
source: www.ekantipur.com
Apr 20

शिवपि्रय धतुरो

Posted by: nirmalgyanwali in Ayurveda | Comment (0)
Tagged in: Untagged 

फागुन महिनामा भगवान् शिवप्रति श्रद्धा प्रकट गर्दै महाशिवरात्रि पर्व मनाइन्छ । यस पर्वमा भगवान् शिवसँग आबद्ध एउटा वनस्पतिको पनि खुबै चर्चा चल्ने गर्छ । त्यो वनस्पतिको नाम हो- धतुरो । शिव आराधनामा धतुरोलाई अपरिहार्य मानिन्छ । धेरैले धतुरोलाई नशालु वनस्पतिका रूपमा मात्र बुझेको पाइन्छ । त्यही भएर भगवान् शिव र धतुरोको सम्बन्धलाई लिएर निक्कै टीका-टिप्पणी हुने गर्दछ तर ध्यान दिनुपर्ने कुरा के हो भने धतुरो एउटा अति गुणकारी औषधि पनि हो ।

धतुरोको उपयोगितासँग परिचित भएकाले ने प्राचीन विद्वान्ले शिव र धतुरोको सम्बन्ध लुकाउने कुनै प्रयास गरेनन् बरु धतुरोको नाम नै शिवपि्रय भनेर राखिदिए । संस्कृतमा धतुरोलाई शिवशेखर भन्ने अर्को नाम पनि दिइएको छ । शैव भूमिको नामले प्रसिद्धि पाएको नेपालमा तराईदेखि पाँच हजार फिटको उचाइसम्म धतुरो पाइन्छ । नेपालको राष्ट्रिय चिकित्सा विज्ञान आयुर्वेदमा धतुरोबाट औषधि बनाउने ज्ञान प्रचुर मात्रामा रहेको छ ।

भगवान् शिवलाई विष विज्ञानका प्रणेताको रूपमा पनि सम्मान गरिन्छ । प्राचीन विष विज्ञान- 'अगदतन्त्र'मा धतुरोलाई उपविष भनिएको छ । विष जत्तिकै खतरनाक नभए पनि विष जस्तै काम गर्ने क्षमता भएकाले धतुरोलाई उपविष भनिएको हो । आयुर्वेदमा धतुरोलाई शुद्ध गरी गुणकारी औषधिमा परिणत गरिन्छ । सुतशेखर रस, धतुराक्षार, कनक आसव, त्रिभुक्नकीर्ति रस, प्रलापान्तक रस, कनकसुन्दर रस, उन्माद गजाङकुश रस र ग्रन्धिशोध निवारिका वर्तिकाजस्ता आयुर्वेदिक औषधि धतुरोबाटै तयार पारिन्छ ।

प्राकृतिक रूपमा धतुरोको बीऊ विषालु हुन्छ । यसको बीऊ खाएको आधा घण्टापछि शरीरमा नकारात्मक लक्षण उत्पन्न हुनथाल्छ । जस्तो कि शरीर तात्ने अनि मानिस बोल्नै नसक्ने हुन्छ । आँखा, मुख सबै रातो हुनथाल्छ र एउटै सामानलाई पनि दुईवटा देख्दछ । बरबराउने, कपडा लुछ्ने, उप|mने, दौड्नेसम्मका पागलपन सवार हुनथाल्छ । यदि चौबीस घण्टाभित्र उपचार गरिएन भने त यसले मान्छेलाई मृत्युको मुखमा नै पुर्‍याइदिन्छ । धतुरोको यस्तो दुष्प्रभाव तब उत्पन्न हुन्छ जब यसको सयभन्दा बढी बीऊ सेवन गरिएको होस् । अर्थात् सयभन्दा अधिक बीऊको सेवन धतुरोको घातक मात्रा हो ।

Apr 20

बहुमूल्य सिलाजित उत्खनन् हुन सकेन्

Posted by: nirmalgyanwali in Ayurveda | Comment (0)
Tagged in: Untagged 

 बाबियाचौर -म्याग्दी), ४ चैत/ प्राविधिक ज्ञान र उपकरणको अभावका साथै सम्बन्धित पक्षको बेवास्ताका कारण म्याग्दीका भीर पहराहरूमा पाइने  आयुर्वेदिक औषधिको रूपमा प्रयोग गर्न सकिने बहुमूल्य सिलाजित उत्खनन् हुनसकेका छैन । सिलाजित उत्खनन् गरी उपभोग गर्नेतर्फसम्बन्धित पक्षको ध्यान नपुगेपछि बर्षेनि करोडको नोक्सानी भइरहेको छ । म्याग्दीका बाबियाचौर, ज्याम्रूककोट, भकिम्ली, कुइनेमङ्गले, मुदी, मुना, ताकम, मराङ, विमलगायत गाविसका पहरामा सिलाजित पाइन्छ । सिलाजित उत्खनन् गर्नतर्फसम्बन्धित पक्षले चासो नदेखाउँदा स्थानीयवासी निरास भएको ज्याम्रूककोटका शिवराम शर्मा बताउनुहुन्छ । नुनिलो र टर्र्रो स्वाद हुने सिलाजित भीर पहरामा मात्र पाइन्छ । सिलाजित कालो र सेतो गरी दुइ किसिमका हुन्छन् । पहराबाट निस्किएको एक प्रकारको रसायन जमेर सिलाजित बन्ने गरेको बताइन्छ ।

कालो सिलाजित को रस नियमित सेवन गर्नाले घातु, गानो गोला, ग्यास्टि्रक, नसासम्बन्धीलगायत रोग निको हुने जनविश्वास रहेको छ । सिलाजितको नियमित प्रयोग गर्नाले स्वास्थ्यको लागि निकै फाइदा हुने जिल्ला आयुर्वेदिक अधिकृत डा. रामचन्द्र ढकालको भनाइ छ । बजारमा माग भए पनि उत्खनन् गर्ने आधुनिक सीप र प्रविधिको अभावमा सिलाजित खेर गइरहेको बाबियाचौरका फडिण्द्रप्रसाद रिजालले बताउनुभयो । करिब तीन दशकदेखि स्थानीय जडीबुटीको प्रसोधन गरी आयुर्वेदिक औषधि बनाउँदै आएका रिजाल पहराबाट सिलाजित निकाल्दा निकै जोखिम मोल्नुपर्ने भएकाले आधुनिक प्रविधिको आवश्यकता रहेको बताउनुहुन्छ । बजारमा प्रति दस ग्राम सिलाजित रु.२५ देखि रु.३० सम्ममा बिक्री हुन्छ । गत वर्षचार क्विन्टल सिलाजित निर्यात भएको जिल्ला वन कार्यालयले जनाएको छ । प्रतिकिलोग्राम सिलाजितबाट रु.५० राजस्व सङ्कलन हुने गरेको छ । जडीबुटीको असन्तुलित व्यापारका कारण लगानीकर्ताहरू यसतर्फआकषिर्त हुन नसकेको कार्यालयले जनाएको छ । जिल्ला वन अधिकृत विजयराज सुवेदीका अनुसार जिल्लाबाट न्यून मात्रामा मात्र बहुमूल्य सिलाजित निर्यात हुने गरेको छ ।

Apr 12

वैद्यखानामा आयुर्वेदिक सङ्ग्रहालय

Posted by: nirmalgyanwali in Ayurveda | Comment (0)
Tagged in: Untagged 
काठमाडौं, २६ कात्तिक : सिंहदरबार वैद्यखाना विकास समितिले ३६२ वर्षभन्दा पुराना आयुर्वेद चिकित्सा पद्धतिलाई जीवन्त राख्न वैद्यखानामा आयुर्वेद सङ्ग्रहालय निर्माण गर्ने तयारी गरिरहेको छ ।

आयुर्वेद चिकित्सा पद्धतिको क्रमिक विकास कसरी भयो भन्ने तथ्यलाई संरक्षण र सम्वर्द्धन गर्ने मुख्य उद्देश्यले वैद्यखानामा आयुर्वेद सङ्ग्रहालय निर्माण गर्न लागिएको हो ।

समितिका प्रबन्ध निर्देशक डा.माधवप्रसाद लम्सालले आयुर्वेद नेपालको राष्ट्रिय चिकित्सा पद्धति भन्ने गरेको भए तापनि त्यसप्रकारको जनमानसमा अनुभूति हुन नसकेको बताउनुभयो । लामो इतिहास बोकेको आयुर्वेद चिकित्सा पद्धतिलाई जीवन्त दिन आवश्यक भएको बताउँदै निर्देशक डा. लम्सालले प्रताप मल्लको पालादेखिको ऐतिहासिक पद्दतिलाई विश्वसामु परिचित गराउन पनि आयुर्वेद सङ्ग्रहालयको आवश्यक छ । उहाँले आयुर्वेद सङ्ग्रहालय निर्माण गर्न यसै आर्थिक वर्षदेखि सुरु गर्ने जानकारी दिनुभयो ।

सदीयौंदेखि शास्त्रीय ढङ्गबाट गुणस्तरयुक्त र बहुउपयोगी आयुर्वेद औषधि निर्माण गर्दै आएको यस वैद्यखानाले हाल १६० प्रकारका औषधि निर्माण गरी बजारमा विक्री गर्छ ।

समितिका निर्देशक डा. लम्सालले ०६४।०६५ को प्रतिवेदनमा उल्लेख भएका सामग्रीहरूको मूल्य खुलाई वैद्य स्टोर मेनेजमेन्टको प्रारम्भिक प्रक्रिया थालिएको बताउनुभयो । उहाँले वैद्यखाना विकास समितिको सम्पत्ति विवरणका बारेमा भन्नुभयो, 'जिन्सी र नगद गरी वैद्य खानाको सम्पत्ति २८ करोड २३ लाख ६२ हजार ४४७ छ । जसअनुसार जिन्सीमा २६ करोड ५५ लाख ६५ हजार ९२७, प्याकिङ सामग्रीतर्फ ४१ लाख १८ हजार ९१८ र कच्चा पदार्थतर्फ एक करोड २६ लाख ७७ हजार ६०२ रहेको छ ।

सबभन्दा बढी गत आर्थिक वर्ष २०६४।०६५ मा तीन करोड ९१ लाख ५६ हजारभन्दा बढी औषधि वैद्यखानाले विक्री गर्न सफल भएको जानकारी पनि निर्देशक डा. लम्सालले दिनुभयो । आयुर्वेद क्षेत्रमा एउटै नारा हुनुपर्ने उल्लेख गर्दै उहाँले सरकारीस्तरबाट बन्दै गरेको निजामती अस्पतालमा आयुर्वेद शाखा खोल्नुपर्छ भन्नुभयो । निर्देशक डा. लम्सालले एउटै छातामुनि आयुर्वेद र आधुनिक चिकित्सा प्रणालीको व्यवस्था गरिनुपर्ने बताउनुभयो ।

आयुर्वेद चिकित्सालाई सम्पन्न र ग्रामीण क्षेत्रसम्म विस्तार गर्न औषधिका लागि चाहिने कच्चा पदार्थ वैद्यखानाले सोझै समुदायसँग सम्पर्क गर्न पाउनुपर्छ भन्नुभयो । उहाँले कृषक तथा वन उपभोक्ता समितिहरू अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग प्रतिस्पर्धा गर्न गाह्रो परेको र ठेकेदारी प्रणालीका कारण जडीबुटी उत्पादन र

सङ्कलन गर्ने किसानलाई कम गर्न पनि वैद्यखानाले प्रत्यक्ष कृषकहरू कहाँ गएर कच्चा पदार्थ सङ्कलन गर्न पाउनुपर्छ भन्नुभयो ।

विभिन्न ब्रान्ड र नारामा सडकको चोकचोकमा विक्री भइरहेको आयुर्वेदिक औषधिप्रति निर्देशक डा. लम्सालले आयुर्वेद चिकित्सा परिषद् र नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद्ले त्यसका बारेमा नियमन गर्नुपर्छ भन्नुभयो ।

आयुर्वेदिक औषधि उत्पादन क्षमता यस आर्थिक वर्षमा वृद्धि गर्ने उल्लेख गर्दै उहाँले भन्नुभयो, 'यसवर्ष हामी उत्पादनमा फड्को मार्नेछौं । ग्रामीण समुदायसँग जडीबुटी लिने प्रक्रियामा छौं ।’
Apr 12

दिगो स्वास्थ्यको आधारः आयुर्वेद उपचार

Posted by: nirmalgyanwali in Ayurveda | Comment (0)
Tagged in: Untagged 

सृष्टिको आदिकालदेखि शाश्वतरूपमा रहिआएको प्राच्य संस्कृतिको धरोहर आयुर्वेद चिकित्सापद्धतिका प्रवर्तकका रूपमा धन्वन्तरिलाई लिइन्छ । धन्वन्तरि शब्द आयुर्वेद चिकित्सा जगतमा सम्मानित एवं मर्यादित यस अर्थमा पनि छ कि धन्वतरिकै कारण आयुर्वेद यस जगतमा प्रादुर्भाव भएको पौराणिक दृष्टान्त पाइन्छ । भगवान् विष्णुकै अंशकै रूपमा लिइने धन्वन्तरिलाई प्रत्येक वर्ष कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन विशेषरूपले सम्झी आयुर्वेद स्वास्थ्य संस्थामा विविध कार्यक्रमका साथ पूजाआजा गरी मनाउने गरिन्छ । विगत आठ वर्षदेखि धन्वन्तरि जयन्तीलाई नेपाल सरकारले राष्ट्रिय आरोग्य दिवसका रूपमा मनाउँदै आएको समेत पाइन्छ ।

"दिगो स्वास्थ्यको आधार ः आयुर्वेद उपचार" भन्ने नाराका साथ यस वर्ष विविध कार्यक्रमका साथ यो दिवस मनाइँदैछ । राष्ट्रिय आरोग्य दिवस स्वास्थ्यक्षेत्रमा भए गरेका कामको समीक्षा गर्दै भाबि रणनीति तय गर्ने दिवस पनि भएकाले समग्र स्वास्थ्य एवं आयुर्वेद क्षेत्रको साड्ढोपाड्ढ विश्लेषण गर्ने अवसर पनि हो ।

धन्वन्तरिको उत्पत्ति सम्बन्धमा विभिन्न मतभेद पाइन्छन् । इतिहासलाई केलाउँदै जाँदा समुद्र मन्थनबाट कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीकै दिन हातमा अमृतको कलश लिएका जाज्वमान अवतारका रूपमा धन्वन्तरिको प्रादुर्भाव भएको इतिहास पाइन्छ । समुद्रमन्थन कहिले भएको थियो भन्ने सन्दर्भमा वास्तविक तथ्य पाउन नसकिए पनि इतिहासको अध्ययन, ज्योतिषविज्ञानको तथ्य अनुसार समुन्द्रमन्थन एक हजार पाँच सय इसापूर्व बीचको समयमा भएको अनुमान गर्न सकिन्छ । एक विदेशी गणितज्ञको मत अनुसार समुद्रमन्थन इसाभन्दा ९४५ वर्ष पूर्व २५ अक्टोबरका दिन भएको मानिन्छ ।

विभिन्न मतलाई विश्लेषण गर्दा धन्वन्तरिको काल आजभन्दा करिब तीन हजार वर्ष पहिले मान्न सकिन्छ । प्रथम समुद्रमन्थनमा उत्पन्न हुनुभएका मानिने धन्वन्तरि नै पछि काशीराज दिवोदासका रूपमा उत्पन्न भएका हुन् भन्ने मान्यतामा उनको समेत जयन्ती यसै दिन मनाउने गरिन्छ । आयुर्वेदका ऐतिहासिक ग्रन्थहरूको समष्टिगत अध्ययनबाट के पुष्टि हुन्छ भने आयुर्वेदको ज्ञान इन्द्रबाट विभिन्न ऋषिले प्राप्त गरेका थिए, जसमा मुख्य रूपमा धन्वन्तरि, भारद्वाज, कश्यप आदि थिए । धन्वन्तरिले शल्यचिकित्सा, भारद्वाजले सामान्य चिकित्सा -काय चिकित्सा) र कश्यपले बालरोग चिकित्सामा विशेष योगदान पुर्*याए । धन्वन्तरिका शिष्यमध्ये सुश्रुतले शल्यचिकित्साको विकासमा अझै विशेष योगदान पुर्*याए ।

अहिले चिकित्साविज्ञानमा शल्यचिकित्सा अत्यन्तै समुन्नत अवस्थामा पुगिसकेको छ । मस्तिष्क, मुटु, फोक्सो, मृगौला जस्ता संवेदनशील अड्ढको समेत शल्यचिकित्साबाट उपचार सम्भव भएबाट चिकित्सा विज्ञानमा ठूलो उपलब्धि हासिल भएको वर्तमान परिपे्रक्ष्यमा शल्यचिकित्साको बीजारोपणको प्रमुख श्रेय भगवान् धन्वन्तरिलाई नै जान्छ । एलोपैथिक चिकित्साविज्ञानमा समेत शल्यचिकित्साका पिता -फादर अफ सर्जरी) का रूपमा धन्वन्तरिकै शिष्य सुश्रुतलाई मानिएबाट धन्वन्तरि जयन्तीको महत्त्व झनै प्रष्टिन जान्छ ।

धन्वन्तरि जयन्ती वा राष्ट्रिय आरोग्य दिवस स्वास्थ्यक्षेत्रमा भए गरेका कार्यलाई सम्झाउने, विगतमा भए गरेका कार्यको समीक्षा गर्ने र नयाँ उत्साह र उमङ्गका साथ आगामी दिनमा कार्यक्षेत्रमा उत्रिन प्रण गर्ने दिन हो । धन्वन्तरि जयन्ती ऐतिहासिक एवं पौराणिक तवरले मात्र नभई व्यावहारिक तवरले पनि महत्त्व राख्ने दिवस हो । विश्वका अन्य मुलुकमा चिकित्सा पद्धति केवल जादु, टुनामा मात्र सीमित हुँदा भारतीय उपमहाद्वीप -नेपालसहित) आयुर्वेद चिकित्साकै कारणले वैज्ञानिक धरातलमा उभिइसकेको इतिहास पाइन्छ । हिप्पोक्रेट्स, पाइथागोरस एवं अन्य व्यक्तिले आयुर्वेदका आधारमा सिद्धान्तहरू प्रस्तुत गरेर पाश्चात्य जगतमा चिकित्साशास्त्रको सुरुवात गरेको पाइन्छ । कालखण्डले हामीलाई ठगेको भनौं वा विभिन्न सङ्कटपूर्ण परिस्थितिबाट गुज्रनुपरेको कारणले प्राच्यक्षेत्रमा आयुर्वेदको विकास हुन नसकेको इतिहास पाइन्छ, जसको फलस्वरूप वर्तमान सन्दर्भमा हाम्रो स्वास्थ्यस्थिति विश्व मानचित्रमा एकदमै गिर्दो अवस्थाबाट गुजि्रराखेको तथ्य पाउन सकिन्छ ।
आयुर्वेद हाम्रो देशमा सदिऔंदेखि चलिआएको चिकित्सा पद्धति हो ।

वि.सं. १९९७ सालमा मात्र आधुनिक चिकित्साको सूत्रपात भएको नेपालमा त्यो समयभन्दा पहिला सम्पूर्ण जनसङ्ख्या स्वास्थ्योपचारार्थ आयुर्वेदप्रति निर्भर थियो । अहिले पनि आयुर्वेद चिकित्सा सेवाले स्वास्थ्य सेवातर्फ महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउँदै आएको छ । देशमा ७० प्रतिशतभन्दा बढी जनता जडीबुटीसँग पूर्ण सान्निध्य राख्ने आयुर्वेदमा निर्भर रहेको पाइन्छ । जडीबुटीबाट गरिने उपचार पद्धतिप्रति नेपालीहरूको आस्था जिउँका तिउँ रहेको पाइन्छ । जैविक विविधताको भण्डार नेपालमा दुर्लभ एवं मूल्यवान वनस्पति पाइन्छन् । औषधीय गुणले उच्च मानिएका यार्चागुम्बा, पाँचऔंले, जटामसी, लोठसल्ला जस्ता वनस्पतिले सुशोभित नेपालमा आयुर्वेदको व्यापक सम्भावना भएको मान्न सकिन्छ । नेपाली जडीबुटीको अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा व्यापक माग रहेको पाइन्छ ।

आयुर्वेद चिकित्सापद्धति आज पश्चिमी राष्ट्रमा लोकपि्रय बन्दै गइरहेको छ । अनुसन्धान एवं खोेजबाट आयुर्वेद औषधी विभिन्न रोगमा प्रभावकारी सिद्ध भइसकेका छन् । विश्वकै अति सम्पन्न राष्ट्र संयुक्त राज्य अमेरिकामा गरिएको अध्ययन अनुसार त्यहाँका आधाभन्दा बढी जनसङ्ख्या वैकल्पिक चिकित्साप्रति आकषिर्त भएको पाइन्छ । अमेरिकी जनताले प्रतिवर्ष ८० बिलियन डलर वैकल्पिक चिकित्सासेवा प्राप्त गर्न खर्च गर्ने गर्छन् । त्यत्रो ठूलो जमात जनसङ्ख्याको निष्ठा, विश्वास एवं पहिलो प्राथमिकता वैकल्पिक चिकित्सा पद्धति जसमा आयुर्वेद प्रमुख एवं मुख्य भएबाट आजको परिप्रेक्ष्यमा आयुर्वेदको लोकपि्रयता सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा आयुर्वेदप्रति चासो बढ्दै गइरहे पनि हाम्रो देशमा यसको समयानुकूल विकास हुन नसक्नु विडम्बनाको कुरा भएको छ । आयुर्वेदको विकासमा प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने आयुर्वेद शिक्षा, चिकित्सा सेवा र औषधि उत्पादन एवं जडिबुटी संरक्षण जस्ता पक्षको विकास एवं प्रभावकारितामा जोड दिन नसकिएको जनगुनासो पाइन्छ । आयुर्वेद क्षेत्रमा उच्चस्तरीय जनशक्तिको अभाव खड्किरहेको सन्दर्भमा गुणस्तरयुक्त जनशक्ति उत्पादनमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ । आधुनिक चिकित्सासेवाको तुलनामा आयुर्वेद चिकित्सा सेवालाई गरिएको लगानी एकदमै न्यून देखिन्छ । आयुर्वेदतर्फ करिब सम्पूर्ण स्वास्थ्य बजेटको दुई/तीन प्रतिशत मात्र लगानी गरिएको पाइन्छ । आयुर्वेद चिकित्सा सेवालाई विकास एवं विस्तार गर्दै गुणस्तरयुक्त स्वास्थ्यसेवा प्रदानका लागि अभिप्रेरित गर्न योजना बनाई अगाडि बढ्नुपर्ने देखिन्छ ।

जडीबुटीको क्षेत्रमा हामी जतिसुकै धनी भए पनि चिकित्साका लागि विदेशी औषधिप्रति निर्भर छौं । विदेशी औषधि कम्पनीको आधिपत्य नै रहेको नेपालमा त्यस्ता कम्पनीले करिब छ अर्ब रूपियाँको वाषिर्क कारोबार गर्छन् । हामीकहाँ बहुमूल्य जडीबुटी विद्यमान हुँदाहुँदै पनि नेपालको खुला सिमाना, सरकारी नीतिमा अस्पष्टता र असामयिक लचकताले एकातर्फ जडीबुटीको चोरी निकासी बढ्दै गइरहेको छ भने अर्कोतर्फ स्वदेशी औषधि कम्पनी उपेक्षित हुन पुगेका छन् । त्यसैले औषधि उत्पादनतर्फ ध्यान दिई सिंहदरबार बैद्यखानालाई क्षेत्रीय स्तरमा समेत विस्तार गरी औषधि आयातमा कमी ल्याउनुपर्ने देखिन्छ । त्यसो भएमा गुणस्तरयुक्त औषधि सुपथ मूल्यमा उत्पादन गर्नसकिने मात्र होइन, स्वास्थ्य सेवाको विस्तारमा एउटा ऐतिहासिक योगदान पुग्ने देखिन्छ ।

अन्तमा, पूर्वीय संस्कृतिको धरोहर, हाम्रो मौलिक चिकित्सा आयुर्वेदलाई अझ समुन्नत एवं संस्थागत रूपमा विकास एवं विस्तार गर्न यसप्रति समर्पित व्यक्तिहरूले आजकै दिनमा प्रतिज्ञा गरी कटिबद्ध भई लाग्नसकेमा "राष्ट्रिय आरोग्य दिवस-२०६५" वा धन्वन्तरि जयन्तीको सार्थकता पूरा हुने देखिन्छ ।

डा. भुवन पौडेल

source: ekantipur.com

Apr 12

काठमाडौँमा स्थापना हुने आयुर्वेद अनुसन्धान केन्द्रको परियोजना डिजाइनका लागि नेपाल र चीनबीचमा हस्ताक्षर भएको छ

Posted by: nirmalgyanwali in Ayurveda | Comment (1)
Tagged in: Untagged 
- 18 अगस्त 2008
चिनियाँ सहयोगमा निर्माण हुने आयुर्वेद अनुसन्धान केन्द्रको परियोजना डिजाइनका लागि आज बिहान नेपालपक्ष र चिनियाँ पक्षबीचमा हस्ताक्षर भएको छ । आयुर्वेद विभागको कार्यालय टेकुमा भएको हस्ताक्षरमा नेपालका तफबाट आयुर्वेद विभागका महानिर्देशक डा. ठाकुरराज अधिकारीले हस्ताक्षर गर्नुभएको छ । त्यसैगरी चिनियाँ पक्षको तफबाट चिनियाँ दूताबासको इकोनोमी काउन्सिलरका प्रथम सचिव काङ्ग चुनले हस्ताक्षर गर्नुभएको छ ।

             आज हस्ताक्षरित सम्झौतापत्रमा उल्लेख भए अनुसार परियोजना डिजाइन आउँदो डिसेम्बर महिनाको दोस्रो हस्ताबाट सुरु हुनेछ । काठमाडौँको कीर्तिपुरको 35 रोपनी क्षेत्रफलमा आयुर्वेद अनुसन्धान केन्द्रको निर्माण हुनेछ । परियोजनामा पचास करोड रुपैयाँभन्दा बढी चिनियाँ सहयोगबाट प्राप्त हुनेछ ।

              परियोजनाका सम्पर्क अधिकारी डा. हरिश्चन्द्र शाहले सि.आर.आई.लाई बताउनु भए अनुसार परियोजना कार्य प्रारम्भ भएको बीस महिनाभित्रमा निर्माण पूरा हुनेछ । परियोजना क्षेत्रभित्र आयुर्वेदिक अनुसन्धान तथा अध्ययनका लागि अत्याधुनिक प्रयोगशाला पनि बनाइनेछ । यसका साथै आयुर्वेद उत्पादन तथा प्रशोधन केन्द्र, विश्वविद्यालय स्तरको अध्ययन अध्ययापन तथा उपचार पद्धत्तिसमेत परियोजना स्थलमा स्थापना गरिनेछ ।

              परम्परागत चिनियाँ उपचार पद्धत्तिविश्वमै प्रख्यात मानिएको छ । परम्परागत चिनियाँ उपचार पद्धत्तिमा आयुर्वेदलाई उच्च प्राथमिकता दिइन्छ जसले गर्दा उपचार पद्धत्तिअपनाउँदा कुनै पनि प्रत्युत्पादक असर देखिँदैन । नेपालमा पनि आयुर्वेद उपचार पद्धत्तिपरम्परादेखि नै प्रचलनमा आएको भए पनि यसलाई व्यवस्थित गर्ने तथा जटिबुटीको व्यापक प्रयोग गर्न सकिएको छैन । अब चिनियाँ सहयोगबाट निर्माण हुने यस परियोजनाबाट भने नेपाली आयुर्वेद उचार पद्धत्तिले पनि नयाँ काँचुली फेर्न आशा गरिएको छ ।

चेतनाथ आचार्य

Mar 31

Situation of Ayurveda in Nepal

Posted by: nirmalgyanwali in Ayurveda | Comment (0)
Tagged in: Untagged 
The first health service organization and medical institution established in  the country were Ayurveda Hospital and Ayurveda College, respectively. Now the country has dozens of modern hospitals and teaching institutions related to medicine. However, the central level Ayurveda hospital is the only one institution of its kind that has produced hundreds of graduates since its establishment  in 1933.

It is believed that several kinds of treatments - some of which are still beyond the scope of modern science - are possible in Ayurveda for a healthy life. Unfortunately, our Ayurvedic health organizations are remembered only for certain common ailments. Besides, Nepali Ayurvedic Doctors (local products) suffer from a trememndous identity crisis. They are not even eligible to do MD  in India since none of the University has recognized the Ayurveda College.

There has not been much development of Ayurvedic science for long.. Although ayurvedic science has tremendous potentials, no clinical researches have been conducted in this regard. Most of the ethno-botanical researches, researches on indigenous knowledge etc are conducted by either botanist or anthropologist. For the sake of development of the Ayurvedic science and procurement of efficient manpower, Ayurveda Health Policy (AHP) has emphasized the establishment of specific institutions.   It has proposed the establishment of a National Ayurveda Study Center for quality service, management of manpower, research on Ayurveda and resource management etc. However even after a decade of policy promulgation, there has been no significant progress in this regard.

The county has only one central level Ayurveda hospital in Kathmandu with 100 beds  and one regional hospital with 30 beds in Dang. Besides this, 14 zonal Ayurveda Ausadhalaya, 55 District Ayurveda Health Center and 216 Ayurveda Ausadhalaya (dispensaries) are in operation.. There is no significant difference between Zonal Ayurveda Aushadhalaya and District Ayurveda Health Center. Humla, Mugu, Dolpa, Rukum and Kalikot have only one state-run Ayurveda Ausadhalaya. Similarly, eighteen districts (almost of remote region) have only two and sixteen have three Ausadhalaya.

Besides Ayurveda College, seven institutions (under Nepal Sanskrit University/former Mahendra Sankrit University) that produce certificate level (or equivalent) technicians and three institutions (under CTEVT) for 15-month-training program are running legally. Out of eleven educational institutions, seven are in Eastern Region; one doctor-level (BAMS) college is in Kathmandu, two (AHA level) in Western region, and two in Mid-Western (both are in Dang) but not in Far-Western region. Ayurveda education is wide spread in Eastern part comparatively in Western part of the nation. People of Western region have no easy access to Ayurvedic science.

  • «
  •  Start 
  •  Prev 
  •  1 
  •  2 
  •  Next 
  •  End 
  • »

Ayurveda Tags