ब्रोन्कियल आज्मा

दम एक श्वासप्रश्वास प्रणालीमा लाग्ने दीर्घ रोग हो । यो रोग लागेमा श्वास भित्र बाहिर गर्ने नलीमा असर पर्दछ र सुन्निन जान्छ । जसले गर्दा धुवा, धुलो पर्दा उक्त नलीलाई अझ धेरै असर पर्दछ र खुम्चन पुग्छ । जति बढि नली खुम्चियो त्यतिनै कम मात्रामा हावा फोक्सोमा जान्छ र बिरामीलाई श्वास फेर्न असजिलो हुने, खोकी लाग्ने र खोग्दा छातिबाट आवाज आउने हुन्छ ।
आयुर्वेदमा यसलाई श्वास रोग भनिन्छ । श्वास रोग ५ किसिमको हुन्छ महाश्वास , उध्र्वश्वास , छित्र श्वास , तमक श्वास र क्षुद्र श्वास । ती मध्ये बढी पाईने तमक श्वास नै हो । यसलाई अंगे्रजीमा ब्रान्कियल आज्मा भनिन्छ ।

कारणहरु –
    छिटो नपच्ने र सुख्खा किसिमको खाना र खानालाई स्वादिलो बनाउनकालागि थपिने पदार्थ जस्तै एम.यस.जी हालेका खाना बढी खानु ।
    चिसो पानी र बासी खाना खानु ।
    चिसो हावाको निरन्तर सम्पर्क हुनु ।
    धुवा, घामको बढी सम्पर्क ।
    बढी मानसिक तथा शारीरिक परिश्रम गर्नु
    दिसा पिसावको वेग रोक्नु ।

लक्षणहरु –
    बढी स्या स्या हुन्छ ।
    आखा अगाडि अध्यारो देखिन्छ ।
    सास फेर्न गाह्रो हुन्छ ।
    सुत्न अप्ठेरो भएर बसिराख्नु पर्छ ।
    छातीमा दुख्छ ।
    खोकी लाग्छ ।
    आखा तन्किन्छ ।
    निधारमा पसिना आउछ ।
    झरी परेको बेलामा, हिउदमा, पूर्वको हावा आउदा र चिल्लो, गुलियो खाएको बेला रोग ले बढी चाप्छ ।

औषधी उपचार

    च्यवनप्रास अवलेह खान दिनुपर्छ । यो लगातार सेवन गर्दा रोग निको पार्ने र फेरी अर्को पटक नहुने गराउछ ।
    सितोपलादि चुर्ण ३ –३ ग्राम, वासावलेह अथवा अगस्त्य हरीतकी ३ ग्राम दिनको २ पटक महसंग खान दिनुपर्छ ।
    श्वासकुठार रस २०० मिलिग्रामको मात्रा दिनको २ पटक महसंग खान दिनुपर्छ । मुटु कमजोर हुने बिरामीहरुलाई यो औषधि दिनु हुदैन । त्यस्तो रोगीहरुलाईवास चिन्तामणिरस २०० मिलिग्रामको मात्रा दिनुपर्छ ।
    दमको रोगीलाई उपयोगी अर्को पनी योग छ –श्रृंग्यादि चुर्ण १.५ ग्राम रससिन्दुर २००मि.ग्रा मिसाई अपामार्ग र असुरोको रससंग दिनको दुई पटक खान दिनुपर्छ ।
    अथवा पिप्पली चुर्ण१.५ ग्राम कनकासव १५–३० मि.लि. का साथमा दिन सकिन्छ । यो औषधि वैधको सल्लाह लिएर मात्र खानुपर्छ ।
सेक
कपुरादि तेल अथवा तिलको तेलमा सिधे नुन अलिकति मिसाई त्यसले छाती र पिठ्युमा मालिस गरेपछी सेक्नुपर्छ ।

पथ्य
गहत अथवा दाल राखी पकाएको पानीले राम्रो काम गर्छ । त्रिकुट (सुठो, मरीच, पिप्ला ) राखी पकाएको हल्का खााना खानुपर्छ ।

अपथ्य
    दही, भैंसीको बाक्लो दुध, केरा र चिल्लोमा तारेको कुरा खानु हुदैन ।
    मधपान, धुम्रपान गर्नु हुदैन ।
    चिसो हावा र वर्षाको पानी बाट जोगीनु पर्छ ।