"दिगो स्वास्थ्यको आधार ः आयुर्वेद उपचार" भन्ने नाराका साथ यस वर्ष विविध कार्यक्रमका साथ यो दिवस मनाइँदैछ । राष्ट्रिय आरोग्य दिवस स्वास्थ्यक्षेत्रमा भए गरेका कामको समीक्षा गर्दै भाबि रणनीति तय गर्ने दिवस पनि भएकाले समग्र स्वास्थ्य एवं आयुर्वेद क्षेत्रको साड्ढोपाड्ढ विश्लेषण गर्ने अवसर पनि हो ।
धन्वन्तरिको उत्पत्ति सम्बन्धमा विभिन्न मतभेद पाइन्छन् । इतिहासलाई केलाउँदै जाँदा समुद्र मन्थनबाट कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीकै दिन हातमा अमृतको कलश लिएका जाज्वमान अवतारका रूपमा धन्वन्तरिको प्रादुर्भाव भएको इतिहास पाइन्छ । समुद्रमन्थन कहिले भएको थियो भन्ने सन्दर्भमा वास्तविक तथ्य पाउन नसकिए पनि इतिहासको अध्ययन, ज्योतिषविज्ञानको तथ्य अनुसार समुन्द्रमन्थन एक हजार पाँच सय इसापूर्व बीचको समयमा भएको अनुमान गर्न सकिन्छ । एक विदेशी गणितज्ञको मत अनुसार समुद्रमन्थन इसाभन्दा ९४५ वर्ष पूर्व २५ अक्टोबरका दिन भएको मानिन्छ ।
विभिन्न मतलाई विश्लेषण गर्दा धन्वन्तरिको काल आजभन्दा करिब तीन हजार वर्ष पहिले मान्न सकिन्छ । प्रथम समुद्रमन्थनमा उत्पन्न हुनुभएका मानिने धन्वन्तरि नै पछि काशीराज दिवोदासका रूपमा उत्पन्न भएका हुन् भन्ने मान्यतामा उनको समेत जयन्ती यसै दिन मनाउने गरिन्छ । आयुर्वेदका ऐतिहासिक ग्रन्थहरूको समष्टिगत अध्ययनबाट के पुष्टि हुन्छ भने आयुर्वेदको ज्ञान इन्द्रबाट विभिन्न ऋषिले प्राप्त गरेका थिए, जसमा मुख्य रूपमा धन्वन्तरि, भारद्वाज, कश्यप आदि थिए । धन्वन्तरिले शल्यचिकित्सा, भारद्वाजले सामान्य चिकित्सा -काय चिकित्सा) र कश्यपले बालरोग चिकित्सामा विशेष योगदान पुर्*याए । धन्वन्तरिका शिष्यमध्ये सुश्रुतले शल्यचिकित्साको विकासमा अझै विशेष योगदान पुर्*याए ।
अहिले चिकित्साविज्ञानमा शल्यचिकित्सा अत्यन्तै समुन्नत अवस्थामा पुगिसकेको छ । मस्तिष्क, मुटु, फोक्सो, मृगौला जस्ता संवेदनशील अड्ढको समेत शल्यचिकित्साबाट उपचार सम्भव भएबाट चिकित्सा विज्ञानमा ठूलो उपलब्धि हासिल भएको वर्तमान परिपे्रक्ष्यमा शल्यचिकित्साको बीजारोपणको प्रमुख श्रेय भगवान् धन्वन्तरिलाई नै जान्छ । एलोपैथिक चिकित्साविज्ञानमा समेत शल्यचिकित्साका पिता -फादर अफ सर्जरी) का रूपमा धन्वन्तरिकै शिष्य सुश्रुतलाई मानिएबाट धन्वन्तरि जयन्तीको महत्त्व झनै प्रष्टिन जान्छ ।
धन्वन्तरि जयन्ती वा राष्ट्रिय आरोग्य दिवस स्वास्थ्यक्षेत्रमा भए गरेका कार्यलाई सम्झाउने, विगतमा भए गरेका कार्यको समीक्षा गर्ने र नयाँ उत्साह र उमङ्गका साथ आगामी दिनमा कार्यक्षेत्रमा उत्रिन प्रण गर्ने दिन हो । धन्वन्तरि जयन्ती ऐतिहासिक एवं पौराणिक तवरले मात्र नभई व्यावहारिक तवरले पनि महत्त्व राख्ने दिवस हो । विश्वका अन्य मुलुकमा चिकित्सा पद्धति केवल जादु, टुनामा मात्र सीमित हुँदा भारतीय उपमहाद्वीप -नेपालसहित) आयुर्वेद चिकित्साकै कारणले वैज्ञानिक धरातलमा उभिइसकेको इतिहास पाइन्छ । हिप्पोक्रेट्स, पाइथागोरस एवं अन्य व्यक्तिले आयुर्वेदका आधारमा सिद्धान्तहरू प्रस्तुत गरेर पाश्चात्य जगतमा चिकित्साशास्त्रको सुरुवात गरेको पाइन्छ । कालखण्डले हामीलाई ठगेको भनौं वा विभिन्न सङ्कटपूर्ण परिस्थितिबाट गुज्रनुपरेको कारणले प्राच्यक्षेत्रमा आयुर्वेदको विकास हुन नसकेको इतिहास पाइन्छ, जसको फलस्वरूप वर्तमान सन्दर्भमा हाम्रो स्वास्थ्यस्थिति विश्व मानचित्रमा एकदमै गिर्दो अवस्थाबाट गुजि्रराखेको तथ्य पाउन सकिन्छ ।
आयुर्वेद हाम्रो देशमा सदिऔंदेखि चलिआएको चिकित्सा पद्धति हो ।
Set as favorite
Bookmark
Email this
Comments (0)
Subscribe to this comment's feed
Write comment
